هوش مصنوعی باید در خدمت حل مسائل واقعی جامعه قرار گیرد

به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، عادل قاضی‌خانی، عضو هیئت علمی دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) و مدیر مرکز پژوهش‌های کاربردی هوش مصنوعی، روز شنبه ۹ خردادماه در نشست تخصصی «هوش مصنوعی و فناوری‌های نوظهور در اندیشه رهبر شهید» که در مرکز تحقیقات تربیت دینی دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) خواهران برگزار شد، با تشریح روند شکل‌گیری فعالیت‌های هوش مصنوعی در این دانشگاه، از اجرای پروژه‌های کاربردی متعدد در حوزه‌های صنعت، کشاورزی، بانکداری، سلامت، ورزش و خدمات اجتماعی خبر داد و بر ضرورت ورود هدفمند کشور به عرصه فناوری‌های نوین تأکید کرد.

وی اظهار داشت: فعالیت‌های تخصصی ما در حوزه هوش مصنوعی و تحلیل داده‌های حجیم از سال ۱۳۹۳ و همزمان با پایان دوره دکتری آغاز شد. در آن زمان آزمایشگاهی در دانشگاه امام رضا(ع) راه‌اندازی کردیم و بسترهای سخت‌افزاری لازم برای پردازش داده‌های بزرگ را فراهم ساختیم تا بتوانیم به سمت انجام پروژه‌های واقعی و کاربردی حرکت کنیم.

قاضی‌خانی افزود: برخلاف رویکردی که در بسیاری از دانشگاه‌ها صرفاً بر مباحث نظری در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری متمرکز است، علاقه‌مند بودم فعالیت‌ها به سمت حل مسائل واقعی جامعه و صنعت سوق پیدا کند. از همین رو برای جذب پروژه‌های عملی به سازمان‌ها و شرکت‌های مختلف از جمله شرکت مخابرات و مجموعه‌های صنعتی مراجعه کردیم.

مدیر مرکز پژوهش‌های کاربردی هوش مصنوعی دانشگاه امام رضا(ع) ادامه داد: در سال ۱۳۹۷ موفق شدیم نخستین پروژه مهم خود را با سازمان هواشناسی اجرا کنیم و پس از آن نیز پروژه‌های دیگری با مجموعه‌های وابسته به آستان قدس رضوی به انجام رساندیم.

وی با اشاره به همکاری با شرکت غزنوی وابسته به آستان قدس رضوی در حوزه برق و انرژی گفت: در یکی از پروژه‌ها سامانه‌ای طراحی شد که از طریق تصویربرداری هوشمند، سلامت بذرها را تشخیص می‌داد. این سامانه دارای بخش سخت‌افزاری ویژه‌ای بود که با بهره‌گیری از دوربین‌های چندطیفی، تصاویر را در طیف‌های مختلف از جمله مادون قرمز ثبت می‌کرد و امکان بررسی وضعیت جنین بذر و تشخیص سالم یا ناسالم بودن آن را فراهم می‌ساخت.

قاضی‌خانی خاطرنشان کرد: امروزه تشخیص ویژگی‌ها و عوارض مختلف از روی تصاویر به یکی از مهم‌ترین کاربردهای هوش مصنوعی تبدیل شده است و در حوزه‌های سلامت، کشاورزی و صنایع غذایی نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

وی با اشاره به گستردگی کاربردهای هوش مصنوعی افزود: این فناوری تقریباً در تمامی حوزه‌ها ورود کرده است. در ورزش می‌تواند به مربیان برای تحلیل عملکرد ورزشکاران، شناخت رقبا، اصلاح حرکات و طراحی برنامه‌های تمرینی کمک کند. در حوزه سلامت نیز در تشخیص بیماری‌ها و تحلیل داده‌های پزشکی نقش مؤثری ایفا می‌کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) اظهار داشت: سال گذشته و با حمایت ریاست دانشگاه، پژوهشکده‌ای در دانشگاه راه‌اندازی شد که مرکز پژوهش‌های کاربردی هوش مصنوعی به عنوان یکی از بخش‌های آن فعالیت می‌کند. این مرکز در واقع ادامه مسیر همان آزمایشگاه تحلیل داده‌های حجیم است که با ساختاری جدید و مأموریت‌های گسترده‌تر فعالیت خود را دنبال می‌کند.

مدیر مرکز پژوهش‌های کاربردی هوش مصنوعی با اشاره به نگاه راهبردی رهبرشهید به این فناوری اظهار داشت: کمتر فناوری نوظهوری را می‌توان یافت که تا این اندازه مورد توجه و تأکیدحضرت امام خامنه ای(ره) قرار گرفته باشد. ایشان بارها بر ضرورت حضور فعال جمهوری اسلامی ایران در عرصه هوش مصنوعی و قرار گرفتن کشور در جمع کشورهای پیشرو تأکید کرده‌اند.

وی افزود: رهبر شهید معتقد بودند دانش و فناوری منشأ قدرت است و اگر در این عرصه عقب بمانیم، ناگزیر خواهیم شد قواعدی را بپذیریم که قدرت‌های بزرگ برای جهان طراحی می‌کنند.

قاضی‌خانی در ادامه به تشریح ابعاد فنی توسعه هوش مصنوعی پرداخت و گفت: یکی از مهم‌ترین زیرساخت‌های این حوزه، سخت‌افزارهای پیشرفته و مراکز داده عظیم است. سامانه‌هایی مانند چت‌بات‌های پیشرفته و مدل‌های زبانی بزرگ بر پایه ابررایانه‌ها و مراکز داده گسترده‌ای فعالیت می‌کنند که نیازمند سرمایه‌گذاری سنگین و مصرف انرژی بسیار بالاست.

وی تصریح کرد: در ادبیات تخصصی هوش مصنوعی، «مدل‌های پایه» یا Foundation Models مهم‌ترین لایه این فناوری محسوب می‌شوند و توسعه آن‌ها تنها در اختیار تعداد محدودی از کشورها و شرکت‌های بزرگ جهان قرار دارد؛ کشورهایی که به زیرساخت‌های سخت‌افزاری عظیم و دانش فنی پیشرفته دسترسی دارند.

ضرورت شناخت جایگاه ایران در زنجیره هوش مصنوعی

عضو هیئت علمی دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) اظهار داشت: اگرچه در توسعه مدل‌های پایه با محدودیت‌هایی مواجه هستیم، اما این موضوع به معنای انفعال نیست. در سطوح مختلف هوش مصنوعی ظرفیت‌های فراوانی برای فعالیت وجود دارد و باید متناسب با توانمندی‌های کشور، در این حوزه‌ها نقش‌آفرینی کنیم.

وی افزود: ایران از نیروی انسانی متخصص و توانمند برخوردار است و بسیاری از فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در شرکت‌های دانش‌بنیان و مجموعه‌های فناورانه مشغول فعالیت هستند. آنچه اهمیت دارد هدایت صحیح این ظرفیت‌ها به سمت نیازهای واقعی کشور است.

اهمیت داده در توسعه هوش مصنوعی

قاضی‌خانی با تأکید بر نقش داده در توسعه سامانه‌های هوشمند گفت: داده مهم‌ترین سرمایه هوش مصنوعی است. بدون داده‌های مناسب امکان توسعه سامانه‌های هوشمند وجود ندارد.

وی با اشاره به برخی مطالعات انجام‌شده در آستان قدس رضوی افزود: در بررسی‌های اولیه مشخص شد بخش‌های مختلف حرم مطهر رضوی ده‌ها سامانه اطلاعاتی مستقل دارند؛ از سامانه‌های مربوط به گمشدگان و اشیای پیدا شده گرفته تا سامانه‌های خدماتی و مدیریتی. هر یک از این سامانه‌ها ظرفیت شکل‌گیری پروژه‌های بزرگ هوش مصنوعی را دارند.

مدیر مرکز پژوهش‌های کاربردی هوش مصنوعی دانشگاه امام رضا(ع) خاطرنشان کرد: هدف اصلی هوش مصنوعی افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها، صرفه‌جویی در زمان و بهینه‌سازی فرآیندها است. از این رو پروژه‌های هوش مصنوعی نباید صرفاً جنبه نمایشی و ویترینی داشته باشند، بلکه باید بر مبنای نیازهای واقعی طراحی شوند.

امکان تأثیرپذیری از الگوهای فکری غربی

وی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر الگوریتم‌های غربی بر حوزه علوم انسانی و معارف اسلامی اظهار داشت: این نگرانی تا حدودی وجود دارد؛ زیرا مدل‌های هوش مصنوعی بر اساس داده‌هایی آموزش می‌بینند که عمدتاً در اختیار شرکت‌های بزرگ غربی قرار دارد.

قاضی‌خانی افزود: البته پژوهشگران می‌توانند با تولید داده‌های بومی و تغذیه سامانه‌ها با منابع معتبر داخلی، بخشی از این چالش را مدیریت کنند، اما واقعیت این است که مدل‌های موجود تا حدی متأثر از نظام فکری و فرهنگی تولیدکنندگان خود هستند.

وی ادامه داد: در برخی موضوعات سیاسی، فرهنگی و ایدئولوژیک نیز مشاهده می‌شود که برخی سامانه‌های هوش مصنوعی رویکردهای خاصی را برجسته می‌کنند یا در برابر برخی دیدگاه‌ها محدودیت‌هایی نشان می‌دهند که این مسئله ضرورت توسعه زیرساخت‌های بومی را دوچندان می‌کند.

عضو هیئت علمی دانشگاه بین‌المللی امام رضا(ع) در پایان تأکید کرد: نباید به دلیل محدودیت‌ها از ورود به عرصه هوش مصنوعی ناامید شد. حتی بدون در اختیار داشتن مدل‌های پایه نیز می‌توان در حوزه‌های متنوعی از جمله آموزش، سلامت، انرژی، خدمات اجتماعی، کشاورزی، صنعت و مدیریت داده فعالیت‌های ارزشمند و اثرگذار انجام داد.

وی خاطرنشان کرد: آینده بسیاری از تحولات علمی، اقتصادی و فرهنگی به هوش مصنوعی گره خورده است و هر میزان که در تولید داده، تربیت نیروی انسانی، توسعه زیرساخت‌ها و اجرای پروژه‌های کاربردی موفق‌تر عمل کنیم، سهم بیشتری در این آینده خواهیم داشت.

انتهای پیام/